رنشی، کیوشی و هانشی – عنوانهای افتخاری بودو
سه عنوان شوگو چه معنایی دارند، چرا سوسای اویاما کاربرد آنها را در کیوکوشین آغاز کرد و چه تفاوتی با درجههای دان دارند.
در جهان بودوی (budō) ژاپنی، رنشی (Renshi، 錬士)، کیوشی (Kyoshi، 教士) و هانشی (Hanshi، 範士) نه درجههایی سادهاند و نه صرفاً نامهایی برای درجههای بالاتر دان (dan). اینها عنوانهای شوگو (shōgō) نامیده میشوند، یعنی عنوانهای حرفهای افتخاری که افزون بر سطح فنی رزمیکار، پختگی او در مقام مربی، الگو بودن انسانیاش، مسئولیت سازمانیاش و نقشی را که در جامعهٔ بودو بر عهده دارد نیز بیان میکنند.
در بودوی مدرن ژاپن، کاربرد این عنوانها در گذار از قرن نوزدهم به قرن بیستم نظاممندتر شد، بهویژه از راه فعالیت Dai Nippon Butokukai. بعدها بسیاری از رشتهها و سازمانهای هنرهای رزمی آنها را پذیرفتند، هرچند شرایط و شیوهٔ اعطای آنها ممکن است از سازمانی به سازمان دیگر متفاوت باشد.
پیدایش این عنوانها در کیوکوشین
همزمان با رشد بینالمللی کیوکوشین (Kyokushin)، سوسای (Sōsai) اویاما در اوایل دههٔ 1980 کاربرد عنوانهای رنشی، کیوشی و هانشی را نیز در این نظام آغاز کرد.
این کار در دورهای اهمیت ویژه داشت که کیوکوشین دیگر تنها یک مکتب ژاپنی هنرهای رزمی نبود، بلکه به سازمانی بینالمللی با رشدی سریع تبدیل شده بود که کشورهای بسیاری را گرد هم میآورد. تا دهههای 1970 و 1980 در کشورهای روزافزونی دوجوها (dojo)، سازمانهای ملی و رهبرانی با درجههای بالا فعالیت میکردند؛ از این رو لازم شد این نکته نیز بیان شود که میان استادانی با درجهٔ دان یکسان یا مشابه ممکن است از نظر تجربهٔ حرفهای، کارنامهٔ آموزشی و مسئولیتی که در سازمان بر عهده دارند تفاوت چشمگیری وجود داشته باشد. شبکهٔ بینالمللی کیوکوشین در این دوره بهراستی گسترش چشمگیری یافت.
از این رو سوسای اویاما این عنوانها را پیش از هر چیز برای برجسته کردن و متمایز ساختن مربیان و استادان عالیرتبه و شناختهشده در سطح بینالمللی به کار برد، و نیز برای قدردانی از کسانی که در سازمانهای ملی یا بینالمللی مسئولیتهای رهبری گوناگونی بر عهده داشتند.
به این معنا، عنوان شوگو تنها بیانگر این نبود که آن شخص چه کاراتهکای (karateka) سطحبالایی است، بلکه این را نیز نشان میداد که:
- چه فعالیت آموزشی طولانی و پرارزشی پشتوانهٔ اوست،
- چه مسئولیتی در گسترش کیوکوشین بر عهده میگیرد،
- چه نقشی در رهبری سازمان ملی یا بینالمللی ایفا میکند،
- تا چه اندازه در تربیت مربیان و رهبران تازه سهم دارد،
- و چه الگوی انسانی، حرفهای و سازمانی برای جامعه به نمایش میگذارد.
این تفاوتی بسیار مهم میان درجهٔ دان و عنوان شوگو است. دان پیش از هر چیز نشاندهندهٔ یک درجهٔ حرفهای است، در حالی که عنوان رنشی، کیوشی یا هانشی میتواند کارنامهای گستردهتر از آن، و کیفیتی آموزشی و رهبری را بیان کند.
رنشی – 錬士
در واژهٔ رنشی، «رن» (ren) به معنای صیقل دادن، ورزیدن و به کمال رساندن است و «شی» (shi) بر کسی دلالت دارد که در زمینهای به مهارتی در سطح بالا دست یافته است.
از این رو رنشی را تقریباً میتوان چنین فهمید: «رزمیکاری پخته و فرهیخته» یا «مربیای پخته».
این عنوان معمولاً بیانگر آن است که آن شخص دیگر نهتنها از نظر فنی در سطح بالایی است، بلکه میتواند دانش خود را بهشکلی نظاممند منتقل کند، از قدرت داوری حرفهای مناسبی برخوردار است و با روح بودو نیز رابطهای پخته دارد.
پس رنشی تنها به این معنا نیست که کسی «بسیار میداند»، بلکه به این معنا نیز هست که اکنون میتواند دانش خود را با مسئولیتپذیری و آگاهی در خدمت رشد دیگران قرار دهد.
کیوشی – 教士
در عنوان کیوشی، «کیو» (kyō) به معنای تدریس کردن، آموزش دادن و پرورش دادن است.
از این رو کیوشی را بیش از همه میتوان «آموزگاری در سطح بالا»، «مربی استاد» یا «مربی برجسته» دانست.
این عنوان نشاندهندهٔ سطحی است که در آن، آن شخص نهتنها به هنرجویان آموزش میدهد، بلکه اغلب میتواند مربیان دیگر را نیز پرورش دهد، در مسائل روششناختی راه را نشان دهد و در انتقال فرهنگ حرفهای یک مکتب، سبک یا سازمان نیز نقشی مهم بر عهده گیرد.
در یک سازمان بینالمللی، عنوان کیوشی میتواند بهخوبی وضعیتی را بیان کند که در آن یک استاد دیگر تنها مسئول دوجو یا هنرجویان خود نیست، بلکه بر رشد حرفهای منطقهای بزرگتر، یک سازمان ملی یا جامعهای از مربیان نیز اثر میگذارد.
هانشی – 範士
هانشی بالاترین و پرارجترین عنوان در میان این سه عنوان است.
«هان» (han) به معنای الگو، نمونه، معیار یا سرمشقی است که باید از آن پیروی کرد.
بدینسان هانشی تقریباً به این معناست: «سرمشق»، «الگوی بودو»، یا استادی که دانش حرفهای، کار آموزشی، منش انسانی و مسیر زندگیاش همگی به نمونهای درخور پیروی تبدیل شده است.
در سطح هانشی، دانش فنی امری بدیهی است. وزن واقعی این عنوان از آنجا میآید که آن شخص در طول زمانی دراز پختگی خود را ثابت کرده، به جامعهٔ خود خدمت کرده و با رفتار، تصمیمها و کار خود نیز ارزشهای بودو را تجسم میبخشد.
از این رو در یک سازمان بزرگ بینالمللی، عنوان هانشی برای متمایز ساختن استادانی در بالاترین سطح نیز مناسب است: کسانی که نهتنها بر رشد یک دوجو یا یک کشور، بلکه حتی بر رشد یک جریان بینالمللی کامل اثر گذاشتهاند.
با درجههای دان یکی نیستند
تفاوت مهم این است که عنوانهای رنشی، کیوشی و هانشی با درجههای دان یکی نیستند.
درجهٔ دان پیش از هر چیز پیشرفت فنی و حرفهای را نشان میدهد. در مقابل، عنوان شوگو کل کیفیت حرفهای و انسانی آن شخص، نقش آموزشی، مسئولیت سازمانی و الگو بودن بلندمدت او را ارزیابی میکند.
از این رو ممکن است از میان دو استاد با درجهٔ دان یکسان، تنها یکی برای نمونه عنوان کیوشی یا هانشی داشته باشد.
همین نکته بهخوبی روشن میکند که چرا در کیوکوشینی که در حال بینالمللی شدن بود نیز به کاربرد چنین عنوانهایی نیاز بود: درجهٔ دان بهتنهایی همیشه وزن واقعی حرفهای، آموزشی و رهبری یک استاد عالیرتبه را بیان نمیکرد.
مسیر تکامل سه عنوان
در پس این سه عنوان، نگرشی ژرفتر به بودو نیز بهروشنی پیداست.
- رنشی: انسان خود را میپرورد.
- کیوشی: انسان توانایی آموزش دادن به دیگران در سطح بالا را به دست میآورد.
- هانشی: انسان خود به سرمشقی درخور پیروی تبدیل میشود.
در نظام بینالمللی کیوکوشین، بُعد دیگری نیز میتواند به این افزوده شود:
- رنشی – پختگی حرفهای.
- کیوشی – مسئولیت آموزشی و رهبری.
- هانشی – کارنامهٔ یک عمر و الگو بودن.
به این معنا، این عنوانها صرفاً پلههای درجه نیستند. آنها میتوانند به معنای قدردانی از راه چنددههای یک رزمیکار، کار آموزشی، خدمت سازمانی و کیفیت انسانی او باشند.
دان نشان میدهد که کسی در هنر رزمی تا چه بلندایی رسیده است.
عنوان شوگو میتواند این را نیز نشان دهد که او از آن چه چیزی را به دیگران سپرده است.
کایچو دکتر ایشتوان آدامی
Global Kyokushin Budokai
