Renshi, Kyoshi i Hanshi – honorowe tytuły budo

W świecie japońskiego budo Renshi (錬士), Kyoshi (教士) i Hanshi (範士) nie są zwykłymi rangami ani tylko nazwami wyższych stopni dan. Są to tak zwane tytuły shogo, czyli honorowe tytuły fachowe, które obok poziomu technicznego adepta sztuk walki wyrażają także jego dojrzałość jako nauczyciela, jego osobisty przykład, odpowiedzialność w organizacji i rolę, jaką pełni we wspólnocie budo.

We współczesnym japońskim budo stosowanie tych tytułów stało się bardziej regularne na przełomie XIX i XX wieku, zwłaszcza dzięki działalności Dai Nippon Butokukai. Później przejęło je wiele sztuk walki i organizacji, choć warunki i praktyka ich nadawania mogą się różnić w poszczególnych organizacjach.

Pojawienie się tytułów w Kyokushin

Równolegle z międzynarodowym rozwojem Kyokushin Sōsai Oyama na początku lat 80. zaczął stosować w systemie również tytuły Renshi, Kyoshi i Hanshi.

Miało to szczególne znaczenie w okresie, gdy Kyokushin nie był już tylko japońską szkołą sztuk walki, lecz stał się szybko rosnącą organizacją międzynarodową, skupiającą wiele krajów. W latach 70. i 80. w coraz większej liczbie krajów działały dojo, organizacje krajowe i przywódcy wysokiej rangi, dlatego konieczne stało się również wyrażenie tego, że między mistrzami o takim samym lub podobnym stopniu dan może istnieć znaczna różnica pod względem doświadczenia fachowego, dorobku nauczycielskiego i odpowiedzialności podejmowanej w organizacji. Międzynarodowa sieć Kyokushin rzeczywiście znacznie się w tym okresie rozrosła.

Dlatego Sōsai Oyama używał tych tytułów przede wszystkim do wyróżniania i odróżniania uznanych międzynarodowo instruktorów i mistrzów wysokiej rangi, a także do docenienia tych, którzy pełnili różne funkcje kierownicze w organizacjach krajowych lub międzynarodowych.

W tym sensie tytuł shogo wyrażał nie tylko to, jak wysokiej klasy karateką była dana osoba, lecz także to:

• jak długa i znacząca działalność nauczycielska za nią stoi,
• jaką odpowiedzialność podejmuje za szerzenie Kyokushin,
• jaką rolę pełni w kierowaniu organizacją krajową lub międzynarodową,
• w jakim stopniu przyczynia się do kształcenia nowych instruktorów i przywódców,
• i jaki ludzki, fachowy i organizacyjny przykład daje wspólnocie.

To szczególnie ważna różnica między stopniem dan a tytułem shogo. Dan oznacza przede wszystkim rangę fachową, natomiast tytuł Renshi, Kyoshi lub Hanshi może wyrażać szerszy dorobek życiowy oraz jakość nauczycielską i przywódczą.

Renshi – 錬士

W słowie Renshi „ren” oznacza szlifować, ćwiczyć, doskonalić, a „shi” określa osobę, która osiągnęła wysoki poziom biegłości w jakiejś dziedzinie.

Renshi można więc rozumieć mniej więcej jako „wyrobiony, wszechstronnie wykształcony adept sztuk walki” lub „dojrzały nauczyciel”.

Tytuł ten zwykle wyraża, że dana osoba nie tylko prezentuje wysoki poziom techniczny, lecz także potrafi w uporządkowany sposób przekazywać swoją wiedzę, ma odpowiednią zdolność fachowego osądu i w dojrzały sposób odnosi się do ducha budo.

Renshi nie oznacza więc jedynie, że ktoś „dużo wie”, lecz także to, że potrafi już odpowiedzialnie i świadomie oddać swoją wiedzę na służbę rozwoju innych.

Kyoshi – 教士

W tytule Kyoshi „kyo” oznacza nauczać, uczyć, wychowywać.

Kyoshi można więc najlepiej rozumieć jako „nauczyciel wysokiego poziomu”, „mistrz-instruktor” lub „wybitny instruktor”.

Tytuł ten oznacza już poziom, na którym dana osoba nie tylko uczy uczniów, lecz często potrafi także rozwijać innych instruktorów, wskazywać kierunek w kwestiach metodycznych i odgrywać ważną rolę w przekazywaniu kultury fachowej szkoły, stylu lub organizacji.

W organizacji międzynarodowej tytuł Kyoshi może szczególnie dobrze wyrażać etap, w którym mistrz odpowiada już nie tylko za własne dojo czy swoich uczniów, lecz wpływa także na rozwój fachowy większego regionu, organizacji krajowej lub środowiska instruktorów.

Hanshi – 範士

Hanshi to najwyższy i najbardziej prestiżowy z trzech tytułów.

„Han” oznacza wzór, przykład, normę lub model do naśladowania.

Hanshi oznacza więc mniej więcej „wzór do naśladowania”, „wzorzec budo” albo mistrza, którego wiedza fachowa, praca nauczycielska, ludzka postawa i droga życiowa stały się w równym stopniu przykładem, za którym warto podążać.

Na poziomie Hanshi wiedza techniczna jest czymś oczywistym. Prawdziwą wagę tytułu stanowi to, że dana osoba przez długi czas dowodziła swojej dojrzałości, służyła swojej wspólnocie i swoim zachowaniem, decyzjami oraz pracą uosabia wartości budo.

Dlatego w dużej organizacji międzynarodowej tytuł Hanshi nadaje się także do wyróżnienia mistrzów najwyższego poziomu: osób, które wpłynęły na rozwój nie tylko jednego dojo czy jednego kraju, lecz nawet całego międzynarodowego nurtu.

Nie są tożsame ze stopniami dan

Ważna różnica polega na tym, że tytuły Renshi, Kyoshi i Hanshi nie są tożsame ze stopniami dan.

Stopień dan wskazuje przede wszystkim na postęp techniczny i fachowy. Tytuł shogo natomiast ocenia całą fachową i ludzką jakość danej osoby, jej rolę nauczycielską, odpowiedzialność w organizacji i długofalowy przykład, jaki daje.

Dlatego może się zdarzyć, że spośród dwóch mistrzów o tym samym stopniu dan tylko jeden posiada na przykład tytuł Kyoshi lub Hanshi.

Pozwala to szczególnie dobrze zrozumieć, dlaczego takie tytuły były potrzebne także w Kyokushin, który nabierał międzynarodowego charakteru: sam stopień dan nie zawsze wyrażał rzeczywistą wagę fachową, nauczycielską i przywódczą mistrza wysokiej rangi.

Trzy tytuły jako droga rozwoju

Za trzema tytułami wyraźnie widać też głębsze spojrzenie na budo.

• Renshi: człowiek kształtuje samego siebie.
• Kyoshi: człowiek staje się zdolny do nauczania innych na wysokim poziomie.
• Hanshi: człowiek sam staje się wzorem do naśladowania.

W międzynarodowym systemie Kyokushin może do tego dojść jeszcze jeden wymiar:

• Renshi – dojrzałość fachowa.
• Kyoshi – odpowiedzialność nauczyciela i przywódcy.
• Hanshi – dorobek życia i dawanie przykładu.

W tym sensie tytuły te nie są jedynie szczeblami w hierarchii rang. Mogą oznaczać uznanie dla kilkudziesięcioletniej drogi, jaką ktoś przeszedł w sztukach walki, dla jego pracy nauczycielskiej, służby na rzecz organizacji i jego ludzkich przymiotów.

Dan pokazuje, jak wysoko ktoś zaszedł w sztuce walki.
Tytuł shogo może pokazać także, co z tego przekazał innym.

Kaicho dr István Adámy
Global Kyokushin Budokai